در اعماق وجود بسیاری از ما، طرحوارهای پنهان شده است که میتواند روابطمان را تحت تاثیر قرار دهد و سایهای سنگین بر تعاملاتمان با دیگران بیندازد. این طرحواره، “طرحواره رهاشدگی” نام دارد. در این مقاله به بررسی این طرحواره، علائم و نشانههای آن و راههای تشخیص و درمان آن میپردازیم. با شناخت این طرحواره و رهایی از آن، میتوانید گامی بلند در جهت داشتن روابطی سالم و صمیمی بردارید و لذت واقعی عشق و تعهد را تجربه کنید. با ما همراه باشید.
طرحواره چیست؟
طرحوارهها، قالبها و ساختارهای ذهنی هستند که به ما کمک میکنند تا اطلاعات را درک، تفسیر و سازماندهی کنیم. این چارچوبها مانند فیلترهایی عمل میکنند که از طریق آنها دنیا را میبینیم و تجربیات خود را معنا میبخشیم.
ژان پیاژه، روانشناس مشهور، معتقد بود که بدون طرحوارهها ما قادر به درک و برنامهریزی برای آینده نخواهیم بود. در واقع، طرحوارهها نقشه ذهنی ما از جهان هستند که به ما کمک میکنند تا در دنیای پیچیده و پر از اتفاقات مختلف، مسیر خود را پیدا کنیم.
طرحوارهها در دوران کودکی شکل میگیرند و از طریق تجربیات ما با افراد، مکانها و رویدادها، دائماً در حال تکامل و تغییر هستند. این تجربیات، به خصوص تجربیات دوران کودکی، نقش مهمی در شکلگیری طرحوارههای ما دارند و میتوانند تأثیر عمیقی بر نحوه تفکر، احساس و رفتار ما در بزرگسالی بگذارند.
شناسایی و درک طرحوارههای خود، اولین قدم برای تغییر آنها و بهبود سلامت روانمان است. با آگاهی از طرحوارههای خود میتوانیم چگونگی تأثیر آنها بر افکار، احساسات و رفتارمان را درک کنیم و در صورت نیاز، آنها را تغییر دهیم.
مطالعه کنید: طرحواره چیست و انواع آن کداماند؟
طرحواره رهاشدگی چیست؟
تله رهاشدگی، یکی از طرحوارههای ناسالمی است که جف یانگ، روانشناس معروف، آن را معرفی کرده است. این طرحواره ریشه در تجربیات دوران کودکی دارد که فرد به طور مداوم احساس طرد شدن، رها شدن یا عدم حمایت کافی از سوی افراد مهم زندگی خود را تجربه میکند.
افرادی که با طرحواره رهاشدگی دست و پنجه نرم میکنند، در بزرگسالی با چالشهای متعددی در روابط خود روبرو میشوند. آنها به سختی میتوانند به دیگران، به خصوص افراد نزدیک و صمیمی، اعتماد کنند. این بیاعتمادی میتواند ثباتی نداشته باشد و دائماً در حال نوسان باشد، به طوری که فرد در یک لحظه به طور کامل به طرف مقابل اعتماد میکند و در لحظه بعد، دچار تردید و شک میشود.
طرحواره رهاشدگی میتواند پیامدهای منفی بسیاری برای فرد در پی داشته باشد. این افراد در روابط خود با احساس ترس از طرد شدن، حسادت بیش از حد، نیاز به وابستگی شدید به شریک زندگی و عدم استقلال عاطفی دست و پنجه نرم میکنند.
علائم طرحواره رهاشدگی
طرحواره رهاشدگی با مجموعهای از علائم و رفتارها در روابط خود را نشان میدهد. اگر در روابط خود با موارد زیر دست و پنجه نرم میکنید، ممکن است تحت تاثیر این طرحواره باشید:
ترس همیشگی از طرد شدن
شما دائماً نگران هستید که طرف مقابل شما را ترک کند، به نفع فرد دیگری رها کند و یا حتی بمیرد. این ترس میتواند به قدری شدید باشد که در هر لحظه منتظر فاجعهای باشید.
حساسیت بیش از حد
شما نسبت به هر اتفاقی که در رابطه رخ میدهد، واکنشهای اغراقآمیز نشان میدهید. به عنوان مثال، اگر پیامتان چند دقیقه دیرتر پاسخ داده شود، ذهن شما پر از افکار منفی راجع به پایان رابطه میشود.
تفسیر منفی رفتارها
شما تمام رفتارها و تظاهرات طرف مقابل را به نفع خودتان تفسیر میکنید. به عنوان مثال اگر همسرتان کمحرف باشد، به جای اینکه خستگی او را در نظر بگیرید، آن را نشانهای از بیعلاقی و از دست رفتن عشق او میدانید.
کنترلگری و مالکیت
شما تمایل دارید که طرف مقابلتان را کنترل کنید و او را متعلق به خود بدانید. این موضوع میتواند منجر به رفتارهای سلطهجویانه و حسادتهای بیمورد شود.
وابستگی شدید
شما به شدت به خانواده و دوستانتان وابسته هستید و به سختی میتوانید از آنها جدا شوید. هرگونه تغییر در روابطتان با آنها میتواند برای شما اضطرابآور باشد.
نیاز شدید به تایید
شما دائماً به دنبال نشانههایی از عشق و تعهد طرف مقابل هستید و در صورت عدم دریافت آنها دچار اضطراب و ناامیدی میشوید.
تاثیر طرحواره رهاشدگی روی روابط فرد
تله رهاشدگی نه تنها بر سلامت روان فرد، بلکه بر کیفیت روابط او نیز تاثیر مخربی میگذارد. افرادی که با این طرحواره دست و پنجه نرم میکنند، در روابط خود با الگوهایی ناسالم و مخرب روبرو میشوند که میتواند به آسیبهای جدی به خود و طرف مقابلشان منجر شود.
یکی از بارزترین این الگوها، ترس شدید از طرد شدن است. این ترس، فرد را به سمت رفتارهایی سوق میدهد که برای حفظ رابطه به هر قیمتی تن به خواستههای طرف مقابل میدهد و معیارها و نیازهای خود را نادیده میگیرد. این فداکاریهای یکطرفه نه تنها عزت نفس فرد را خدشهدار میکند، بلکه در نهایت نتیجهای جز نارضایتی و خشم او به همراه نخواهد داشت.
تحت تاثیر این ترس، شروع یک رابطه عاطفی جدید نیز برای فرد دشوار میشود. ترس از طرد شدن و تجربه دوباره درد رها شدن میتواند مانعی بزرگ بر سر راه ایجاد روابط سالم و صمیمی باشد. به همین دلیل بسیاری از افراد با طرحواره رهاشدگی به روابط ناسالم و بیتعهد پناه میبرند تا از تنهایی و ترس خود رهایی یابند. این روابط نه تنها آرامشی به ارمغان نمیآورند، بلکه با تشدید احساس طرد شدن و بیارزشی، زخمهای طرحواره را عمیقتر میکنند.
درمان طرحواره رهاشدگی
در ادامه به برخی از راهکارهای موثر برای درمان تله رهاشدگی اشاره میکنیم:
به چالش کشیدن باورهای مخرب
اولین قدم در مسیر درمان، شناسایی و به چالش کشیدن باورهای اغراقآمیز و منفی شما در مورد طرد شدن، مرگ یا رفتار غیرقابل پیشبینی دیگران است. با کمک یک متخصص روانشناس میتوانید این باورها را واقعبینانهتر ارزیابی کنید و شواهدی برای رد یا تعدیل آنها بیابید.
مدیریت واکنش به جدایی
جدایی موقت از دیگران، بخشی طبیعی از زندگی است. یادگیری نحوه آرامش در برابر این جداییها، بدون اینکه آنها را به فاجعهای تبدیل کنید، مهارتی کلیدی در درمان طرحواره رهاشدگی است. تمرین تنفس عمیق، مدیتیشن و سایر تکنیکهای آرامشبخش میتواند در این زمینه به شما کمک کند.
کاهش انتظارات غیرمنطقی
انتظار اینکه دیگران همیشه در دسترس شما باشند و کاملاً با شما سازگار باشند، انتظاری غیرواقعی و غیرقابل دسترس است. پذیرش این موضوع که هر فرد نیازها، خواستهها و مرزهای خاص خود را دارد، گامی مهم در جهت رهایی از تله رهاشدگی است.
احترام به استقلال دیگران
به یاد داشته باشید که افراد دیگر حق تعیین محدودیت و ایجاد فضای خصوصی برای خود را دارند. احترام به این استقلال، نه تنها به حفظ روابط سالم کمک میکند، بلکه به شما نیز در جهت کسب استقلال عاطفی یاری میرساند.
علل به وجود آمدن طرحواره رهاشدگی
این طرحواره با مجموعهای از باورها و الگوهای ذهنی ناسالم شکل میگیرد که ریشه در تجربیات اولیه زندگی شما دارند. در این بخش به بررسی برخی از مهمترین علل شکلگیری طرحواره رهاشدگی میپردازیم:
شکل نگرفتن دلبستگی ایمن
دلبستگی ایمن، رابطهای عاطفی و پایدار بین کودک و مراقب اصلی او (معمولاً مادر) است که در دوران نوزادی و اوایل کودکی شکل میگیرد. اگر این دلبستگی به درستی شکل نگیرد، کودک احساس امنیت و حمایت کافی را تجربه نخواهد کرد و در نتیجه، در معرض خطر ابتلا به طرحواره رهاشدگی قرار میگیرد.
اضطراب جدایی
اضطراب جدایی واکنش طبیعی و تا حدی طبیعی در کودکان است. اما اگر این اضطراب بیش از حد شدید و مداوم باشد، میتواند نشانهای از مشکلات دلبستگی و زمینه ساز تله رهاشدگی در آینده باشد.
واگذاری مراقبت از نوزاد به افراد دیگر
سپردن نوزاد به مهدکودک یا افراد دیگر برای مدت زمان طولانی، به خصوص در دوران حساس شیرخوارگی، میتواند احساس امنیت و ثبات را در کودک خدشهدار کند و او را در معرض خطر ابتلا به طرحواره رهاشدگی قرار دهد.
دعوا و درگیری بین والدین
مشاهده دائمی دعوا و درگیری بین والدین میتواند تصوری از بیثباتی و ناامنی را در ذهن کودک ایجاد کند و او را به این باور برساند که ممکن است در هر لحظه رها شود.
تولد فرزند جدید
تولد فرزند جدید در خانواده میتواند برای فرزند بزرگتر تجربهای چالشبرانگیز باشد. اگر فرزند بزرگتر احساس کند که با تولد فرزند جدید، جایگاه و توجه خود را در خانواده از دست داده است، ممکن است به طرحواره رهاشدگی مبتلا شود.
انواع رهاشدگی
طرحواره رهاشدگی، تنها در یک قالب واحد خلاصه نمیشود، بلکه دو نوع اصلی دارد که هر کدام ریشه در تجربیات متفاوتی در دوران کودکی دارند:
یک. رهاشدگی مبتنی بر وابستگی
این نوع رهاشدگی در افرادی شکل میگیرد که در دوران کودکی در محیطی بیش از حد حمایتگر و بدون چالش بزرگ شدهاند. در چنین محیطی، فرد به طور مداوم مورد مراقبت و توجه افراطی قرار میگیرد و به ندرت با مشکلات و سختیهای زندگی واقعی روبرو میشود.
دو. رهاشدگی مبتنی بر فقدان یا بیثباتی
این نوع رهاشدگی در افرادی شکل میگیرد که در دوران کودکی با تجربیات آسیبزنندهای مانند دعواهای خانوادگی، طلاق پدر و مادر، فوت یکی از اعضای خانواده یا بیثباتی دائمی در محیط زندگی روبرو شدهاند.
این تجربیات، تصویری از دنیا را در ذهن فرد ایجاد میکنند که در آن هیچ چیز پایدار و قابل اعتماد نیست. فرد مبتلا به رهاشدگی مبتنی بر فقدان یا بیثباتی، به طور مداوم در انتظار رها شدن و طرد شدن است و به ندرت میتواند به دیگران اعتماد کند.
سخن پایانی
طرحواره رهاشدگی زخمی عمیق از گذشته است که میتواند روابط حال و آینده شما را تحت تاثیر قرار دهد. با رها شدن از سایه رهاشدگی میتوانید روابطی سالم، صمیمی و رضایتبخش را در زندگی خود تجربه کنید. به خودتان فرصت التیام و رشد بدهید و طعم واقعی خوشبختی را بچشید. به یاد داشته باشید که شما قویتر از هر طرحوارهای هستید.
مررررسی عالی،توضیح دادید بعد از مطالعه چندین کتاب تازه متوجه ی سرس مسائل شدم که میتونم تو زندگیم استفاده کنم واقعا ممنونم